Krocionóg to nazwa zwyczajowa lądowych wijów z gromady dwuparców, a w Polsce najczęściej dotyczy rodziny krocionogowatych (Julidae). Zwierzęta te mają wydłużone, segmentowane ciało i żywią się głównie martwą materią roślinną. W artykule znajdziesz opis budowy, siedlisk, diety oraz ciekawostki o tych stawonogach.
Czym jest krocionóg?
Rodzina krocionogowatych, oznaczana nazwą naukową Julidae, należy do rzędu krocionogów właściwych i gromady dwuparców (Diplopoda). Autorem nazwy jest Leach, który opisał ją w 1814 roku. Do tej rodziny zalicza się między innymi Tachypodoiulus niger, gatunek o ciemnym ubarwieniu.
W obrębie Julidae wyróżnia się około 90 rodzajów i około 500 opisanych gatunków. W Polsce stwierdzono dotychczas 85 gatunków. Do krajowych przedstawicieli należą na przykład Cylindrojulus boleti, Leptophyllum nanum, Julus terrestris, Julus scandinavius oraz Ophyiulus fallax. Występuje tu także krocionóg piaskowy (Schizophyllum sabulosum).
Jak wygląda wij z rodziny Julidae?
Podstawową cechą tych bezkręgowców jest wydłużone, wyraźnie segmentowane ciało. Barwa może być szara, brunatna lub czarna. Nogi i czułki są krótkie, co sprawia, że sylwetka wygląda zwarto.
Jak zbudowane jest ciało?
Segmentacja ciała jest szczególnie dobrze widoczna u dorosłych osobników. Ruch odbywa się powoli, z charakterystycznym falowaniem kolejnych części ciała. Dzięki krótkim czułkom zwierzę bada podłoże i rozpoznaje składniki pokarmu.
Niektóre gatunki potrafią zwijać się w spiralę, gdy czują zagrożenie. Inne wciskają się w szczeliny kory lub chowają pod kamieniami. W ten sposób chronią miękkie części ciała przed drapieżnikami.
Jakie rozmiary osiągają te stawonogi?
Rozpiętość wielkości jest w tej grupie bardzo duża. Najmniejsze osobniki mają około 3 mm, a największe dorastają do 20 cm długości. Krajowe gatunki są zwykle niewielkie i można je przeoczyć podczas spaceru po lesie.
Gdzie żyją wije z rodziny Julidae?
Naturalnym środowiskiem tych zwierząt jest ściółka leśna i spróchniałe drewno. Znajdują tam wilgoć, osłonę oraz pokarm. Niektóre gatunki wybierają także jaskinie lub tereny skaliste, czego przykładem jest Pachyiulus flavipes.
W Polsce wije z tej rodziny spotyka się w lasach liściastych i mieszanych, parkach oraz ogrodach. Gatunki egzotyczne pochodzą między innymi z Azji Południowo-Wschodniej i Afryki. Część z nich utrzymuje się w terrariach, gdzie potrzebują wilgotnego podłoża i kryjówek.
Przykłady wybranych gatunków i ich pochodzenie przedstawia tabela.
| Gatunek | Pochodzenie lub siedlisko | Cechy charakterystyczne |
| Spirobolus caudulanus | gatunek egzotyczny spotykany w hodowlach | walcowate ciało, ciepłe brązowo-rude barwy, spokojne usposobienie |
| Pachyiulus flavipes | jaskinie i tereny skaliste | średniej wielkości wij |
| Tonkinbolus dollfusi | Azja Południowo-Wschodnia | atrakcyjnie ubarwiony, średniej wielkości |
| Spiropoeus fischeri | Afryka | duży, aktywny, żywi się martwą materią |
| Trigoniulus corallinus | wilgotne tereny Azji | rdzawa barwa, skłonność do zakopywania się |
Co jedzą krocionogi?
Wije te są roślinożerne, a podstawę ich diety stanowią rozkładające się szczątki roślinne. Zjadają również pędy, kiełkujące nasiona, młode korzonki, owoce, bulwy oraz grzyby. Dzięki takiemu jadłospisowi pełnią w przyrodzie funkcję reducentów.
W warunkach terrariowych egzotyczne gatunki odżywiają się martwą materią roślinną. Można im podawać liście, rozłożone drewno oraz dodatki pochodzenia roślinnego. Nie polują aktywnie na inne zwierzęta.
Większość krocionogów to spokojni roślinożercy, którzy zjadają szczątki roślinne, pędy, nasiona, korzonki, owoce, bulwy i grzyby.
Jakie ciekawostki warto znać?
Wiele gatunków prowadzi skryty tryb życia, ale po zwiększeniu wilgotności podłoża chętnie wychodzi na powierzchnię. Niektóre potrafią się zakopywać, inne zwijają ciało w obronie. Dzięki temu obserwacja tych bezkręgowców bywa naprawdę ciekawa.
Wśród wijów spotyka się również gatunki o wyjątkowych barwach. Spirobolus caudulanus ma ciepłe brązowo-rude odcienie, a Spirostreptus sp. Tanzania wyróżnia się pomarańczowo-kremowym ubarwieniem. U Telodeinopus aoutii, znanego jako krocionóg kenijski, samiec i samica różnią się wyglądem oraz wielkością.
Do ciekawostek związanych z tymi stawonogami należą:
- najmniejsze osobniki mierzą około 3 mm, a największe osiągają 20 cm długości,
- rodzina Julidae obejmuje około 500 opisanych gatunków,
- w Polsce występuje 85 gatunków,
- gatunek Desmoxytes planata chętnie rozmnaża się w warunkach hodowlanych,
- Coromus diaphorus to duży i powolny wij z rodziny Polydesmidae.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym są krocionogi z rodziny Julidae?
To lądowe wijy z gromady dwuparców, należące do rzędu krocionogów właściwych i obejmujące około 500 opisanych gatunków globalnie.
Ile gatunków Julidae stwierdzono w Polsce?
W Polsce udokumentowano dotychczas 85 gatunków tej rodziny.
Jak wygląda ciało krocionoga z rodziny Julidae?
Mają wydłużone, wyraźnie segmentowane ciało o barwie od szarej przez brunatną do czarnej, z krótkimi nogami i czułkami.
Gdzie najczęściej żyją te wije?
Przebywają głównie w ściółce leśnej i spróchniałym drewnie, a niektóre gatunki także w jaskiniach, na terenach skalistych lub w terrariach.
Co stanowi podstawę diety krocionogów Julidae?
Żywią się martwą materią roślinną, taką jak liście, rozkładające się częsci roślin, nasiona, korzonki, owoce, bulwy oraz grzyby.
Jakie rozmiary osiągają przedstawiciele tej rodziny?
Wielkość waha się od około 3 mm u najmniejszych do nawet 20 cm u największych gatunków.
Jakie zachowania obronne stosują krocionogi?
Niektóre zwijają się w spiralę, inne chowają się w szczelinach kory lub pod kamieniami, a także potrafią się zakopywać.
